ابو القاسم سلطانى
76
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
از اين دو واژه را در ساير مراجع نيافتم شايد به دليل بندبند بودن آن ابن سينا اين نام را بدان داده است ] و اهل طبرستان بندواش نامند و آن گياهى است معروف . . . ( تت قانون چاپ سنگى تهران ) . ثيل ، نجيل ، نجير و نجمه خوانند به فارسى بندكيا خوانند . . . ( اختيارات نسخه خطى كتابخانه شخصى ، در نسخه چاپى صفحه 90 واژه نجم از قلم افتاده و بيدگيا ، كيا آمده است ) . نجم هو الثيل و هو العكرش و هو النجيل ( شرح اسماء م - 251 ) . به لغت تركى ئيلان اودى و در تنكابن كرك چرك واش گويند . . . ( تحفه 69 ) . بنا بر مندرجات پزشكىنامه ثيل يا نجيل كه به پارسى بيدگياه و مرغ ناميده مىشود سه نوع است : 1 - مرغ معمولى يا مرغ پاريس ، تريتيكوم رپانس [ Agropyrum repens ( L . ) P . Beauv ] 2 - مرغ آلمانى يا پانيكوم داكتيلون [ Cynodon dactylon - Pers ] 3 - مرغ مائى ( پزشكىنامه ص 779 ) . مرغ ، چمن ، ثئيل ، نجيل ، بيدگياه ( شليمر 539 ) . در كتابهاى گياهشناسى فارسى و عربى امروز اسامى مترادف آن چنين آمده است : ثيل ، مرغ ، بيدگياه ، نجيل ، بيدگاه ، چمن گندمى رونده ، گورگياه ، قياق ، سيئل ، چمن ، عرق النجيل ، نجيل الهند ، ثيل صغير ، انجيل ( ليبى ) ، عكرش ( بيروت ) . نجم . Agropyrum repens ( L . ) P . Beauv ( معجم المصور 26 ، معجم الاعشاب 316 ، MPL . 166 ، تداوى 345 ، فرهنگ نامها 19 ، زاهدى ، گياهان داروئى جلد 4 ص 734 ، فلور ايران جلد 8 - 8 ، و اطاروميكى ش 28 ) . نجم در سورههاى مباركه شمارههاى 16 ( آيه شريفه 12 ) ، 22 ( 18 ) ، 37 ( 88 ) ، 52 ( 49 ) و 56 ( 75 ) 77 ( 8 ) و 81 ( 2 ) به صورت جمع به معنى ستارگان و در سورههاى مباركه 53 ( 1 ) و 86 ( 3 ) به صورت مفرد به معنى ستاره آمده است ولى در سوره شماره 55 ( الرحمن ) ششمين آيه شريفه كه مىفرمايد " و النجم و الشجر يسجدان " كه برخى از مترجمين در گذشته به ستاره ترجمه كردهاند در اينجا به معنى ستاره نمىباشد . نجم به غير از ستاره به گياهان بدون ساقه و تنه و بالاخص به گياه ثيل ( مرغ - چمن ) اطلاق مىگردد و از قرون اوليه هجرى تا زمان حاضر اين گياه به نجم معروف است . Code - 202 لخنيس برى Agrostemma githago L ديوسكوريد ذيل ماده Lychnis agria كه حنين آن را به لخنيس اغريا معرب نموده است مىنويسد : Agria به معنى غير بستانى [ برى - وحشى ] مىباشد . خواص درمانى لخنيس اغريا مانند لخنيس بستانى است . مقدار دو درهم از دانه آن مسهل است عدهاى مىگويند كه پادزهر نيش كژدم است و اگر بر روى آن انداخته شود آن را بىحس مىكند ( تت كتاب دياسقوريدوس 285 ) . سراج القطرب . . . ديوسكوريد گويد سراج القطرب برى مسهل و تخديركننده كژدم است ( تت صيدنه عربى 219 ) . . . سراج القطرب برى ، بعضى گويند دو درهم از دانه نوع برى آن پادزهر نيش كژدم است و مىگويند اگر آن را روى كژدم قرار دهند بيهوش شده و مانند مرده بيحركت مىشود ( تت قانون عب 381 ) .